Een positief bericht over moslims in de media. Dat komt helaas maar zelden voor! Terwijl er heel veel positieve rolmodellen zijn. Kijk bijvoorbeeld naar de jaarlijkse Kleurrijke Top 100. Allemaal mannen en vrouwen die, ondanks hun andere achtergrond, religie of kleur – én schijnbare achterstand! – gewoon zijn gaan doen waar hun hart naar uitging. Ook steeds meer moslims komen tot bloei. En dat sijpelt langzaam door in de media.
Hieronder vind je de vier verhalen die mij de afgelopen tijd het meest aanspraken.
– Hanan Challouki / Oprichter Mvslim.com –
Mvslim.com is een online platform met Engelstalige artikelen over lifestyle, cultuur en interreligieuze relaties. Opinie en actualiteit in de breedste zin van het woord. Op dit moment bereiken ze via sociale media tot 15 miljoen mensen per week. Het idee ontstond toen de Vlaamse studenten Hanan Challouki en Taha Riani vaststelden dat als je online zoekt op het trefwoord ‘moslim’, je meteen terecht komt bij terreurberichtgeving óf bij websites die je vertellen hoe je de islam religieus moet beleven.
De oprichters van Mvslim.com
Het verhaal – Bij de start van hun platform in april 2015 volgen ze puur hun gevoel. En dat slaat aan. Als jonge geëmancipeerde Europese moslims weten ze wat hun leeftijdsgenoten aanspreekt. Ze vullen de ruimte tussen de traditie van hun (groot)ouders en het radicalisme van een groep die het alleenrecht van spreken over de islam opeist. Hanan:
»We willen zo toegankelijk mogelijk zijn en gebruiken daarom geen Arabische termen«
“We willen een eigen verhaal vertellen. Positief en gelaagd. Andere stemmen naar voren schuiven die niet in de mainstream media aan bod komen. Een filmpje over een Indonesische ontwerper, die hoofddoeken ontwierp voor de New York Fashion Week, ging miljoenen keer viraal. Dan weet je dat er behoefte is aan zulke verhalen.”. Kijk ook naar hun optreden in het programma De Nieuwe Maan.
De reacties – In de media zijn er lovende woorden: “Mvslim.com doorbreekt de stereotypen op drie manieren. Ze transformeren de wereld van hun ouders op een wijze die toont dat ze geen allochtonen zijn, maar gewone burgers. Ook bieden ze een alternatief aan tegenover een islam die zich radicaal terugtrekt in zichzelf. Plus: Jonge moslims eisen op een creatieve manier hun bestaansrecht op in een dominant andere wereld.”
Wat de media nog meer opvalt: “Nergens kun je een schrijver betrappen op een exclusieve opstelling. Integendeel zelfs; openheid en tolerantie naar andere gezindten wordt manifest onderstreept. De rubriek over islam en religie heeft als naam: ‘spiritualiteit’. Dit zegt iets over hun islambeleving.”
»Deze jonge moslims zien de religieuze traditie waarin ze zijn opgegroeid als een integraal deel van hun culturele identiteit«
Toekomstplannen – Hanan: “Het eerste half jaar hebben wij met zijn tweeën aan de website gewerkt zonder een inkomen. Mvslim.com werd zo populair dat we steeds vaker gevraagd werden voor marketing- en communicatieadvies. Het bedrijf dat we daarom heen hebben gebouwd, Allyens, financiert momenteel de website. En dat is heel prettig, het maakt ons onafhankelijk van adverteerders en daardoor kunnen we onze eigen koers blijven varen.”
– Anne Dijk / Oprichter Fahm Instituut –
Het Fahm Instituut heeft als slogan: ‘Omdat kennis tot begrip leidt’. Anne Dijk is de oprichter en directeur. De kennis die ze op de universiteit vergaarde op het gebied van het islamitisch recht en vrouwelijk leiderschap, zet ze nu in om het begrip van de islam te vergroten. In de debatten die worden gevoerd, is dat vaak wat ontbreekt. Niet in de minste plaats onder moslims zelf.
Het verhaal – De behoefte aan kennisvergaring leeft sterk binnen de Nederlandse moslimgemeenschap, constateert Anne. “Mensen zijn zoekende en dat heeft ook te maken met de context waarin we leven. Jongeren gaan toch een stapje verder dan hun ouders, ze hebben meer mogelijkheden en kansen hiertoe. Bovendien kunnen veel ouders hun vragen niet beantwoorden. Zij zeggen: ik ben moslim, ben zo geboren en ik ben er blij mee.”
»De Nederlandse context is dan wel uitdagend, want elke moslim wordt ongeveer geacht islamoloog te zijn«
“Ik denk dat moslims die verantwoordelijkheid ook echt voelen: nu moet ik antwoord gaan geven maar ik weet het eigenlijk helemaal niet. Het lijken makkelijke vragen, maar het zijn hele existentiële vragen.” Ze vertelt ook waarom ze de workshop Mindful Moslim ontwikkelde: “Jammer genoeg zie ik dat bij veel moslims wereldwijd de islamitische basisbegrippen steeds meer op lege hulzen beginnen te lijken. Ze worden eerder geuit om een broeder of zuster de mond te snoeren dan om een diep transformerend proces op gang te brengen.”
De reacties – Anne vindt het belangrijk dat er meer vrouwelijke stemmen komen in de discussies over religie. Zelf geeft ze daarom steeds vaker lezingen. Soms ontvangt ze negatieve reacties, maar die raken haar niet: “Ik voel me verplicht om deze kennis door te geven, en te delen door het geven van workshops en lezingen aan overheidsinstanties en ngo’s en door het doceren binnen de activiteiten van Fahm Instituut. Alles met als doel meer begrip van de islam.”
Toekomstplannen – Met haar team van academisch geschoolden wil Anne een gezonde en uitdagende leeromgeving bieden: “Regelmatig hoor ik sprekers, maar ook islamitische instituten, die stellen volgens dé Koran en dé Soenna te spreken, dat vind ik nogal wat.” Ze pleit dan ook voor een drastische shift richting inspiratie:
»Religie is net als een huis: het moet goed voelen. Als een huis niet gezellig is, zit je vaak ook zelf niet lekker in je vel«
“Is een huis te groot, dan verzuip je erin. Is het te klein, dan wordt het benauwend. Inspiratie is dat je een kritische reflectie in de ander aanwakkert zodat iemand de kracht in zichzelf ontketent om een blijvend effect tot stand te brengen. Belerend is vooral iets wat je van buiten oplegt en dus ook niet eigen maakt.”
– Nasrdin Dhar / Initiatiefnemer IEDER1 –
IEDER1 is een beweging met een verbindende boodschap. Een boodschap van saamhorigheid, gelijkwaardigheid en empathie. Acteur Nasrdin Dchar is een van de initiatiefnemers. Volgens hem zit boosheid vast als een spier die losgemaakt moet worden en een liefdevolle massage nodig heeft. “Mijn droom is er een voor iedereen”, zegt hij in zijn Martin Luther King-lezing:
» Ik droom dat we wakker worden in een land zonder angst om de ander te leren kennen «
Het verhaal – Nasrdin maakte de voorstelling DAD, over wat het vaderschap met hem doet. “Het was de hoogste tijd voor mij om op het toneel te staan als Nederlands-Marokkaanse moslim. Als jonge vader moest ik opnieuw in de spiegel kijken en mezelf de grote levensvragen stellen. Om daar antwoord op te krijgen, ben ik gaan graven in de geschiedenis van mijn vader. Want ik geloof dat het kennen van de geschiedenis van jezelf en je ouders je steviger in je schoenen doet staan. Dit is de meest persoonlijke en urgente voorstelling die ik heb gemaakt.”
De reacties – Nasrdin houdt mensen graag een spiegel voor: “Kijk, dat hele identiteitsvraagstuk, over die normen en waarden, komt voort uit angst om iets te verliezen. Een angst die voortkomt uit het idee dat het de ander is die de onrust in je leven veroorzaakt. Terwijl het in werkelijkheid juist de blik is, waarmee jij zelf de ander wilt zien, die onrust en stress met zich meebrengt.”
»Nederlander zijn op je eigen authentieke manier, dat is voor mij de belofte die mijn generatie komt inlossen«
“Vertrouwen geven betekent niet dat je jezelf zult kwijt raken. Het betekent slechts dat je het aandurft om je te verliezen in wat we als land kunnen worden.”
Toekomstplannen – Het is nodig om pijnlijke kwesties te blijven aankaarten. Nasrdin: “IEDER1 heeft me geleerd dat als je iets belangrijk vindt, je de woorden moet brengen met passie en overtuiging. Diversiteit is anno 2017 haast een vies woord geworden. Daar verzet ik mij tegen. DAD is geen ingewikkelde, sombere voorstelling, integendeel. Maar het was niet makkelijk om de juiste woorden te vinden om over mijn geloof te praten. Sla de krant maar open: er staat momenteel niet veel goeds over over moslims. Belangrijk is, hoe ga jij daarmee om?”
– Nora el Koussour / Actrice in film Layla M –
Layla M. is een film van regisseur Mijke de Jong en scenarist Jan Eilander. Nora el Koussour maakt in deze film haar debuut als Layla. De titel verwijst naar een afgekorte naam in een angstaanjagende krantenkop. De film is een radicaliseringsdrama dat precies doet wat je hoopt: het zoekt en vindt het complexe mensenleven dat daarachter ligt.
Het verhaal – Nora vertelt dat Layla M. veel reacties oproept: “Mensen applaudisseren, lachen, huilen, zingen mee, roepen dingen.” Toch is Layla M. vooral een bloedserieus verhaal over een Marokkaans meisje dat uit onvrede over haar positie in Nederland radicaliseert. “We hebben tijdens de voorbereiding meiden als Layla ontmoet. Ze waren intussen gederadicaliseerd maar konden zich nog heel goed herinneren waar hun woede vandaan kwam. Ook we hebben gesprekken gevoerd met mensen uit de moskee. Die praten veel met jongeren, waarvan ze gevoel hebben dat ze aan het radicaliseren zijn.”
»Vaak moet je gewoon luisteren naar iemand, en een arm om ze heen slaan. Dat is het belangrijkste«
De reacties – De recensenten zijn onder de indruk. Ze vinden het hartverscheurend, hoe licht en intens droevig zij Layla speelt. Een personage dat verlangt naar een plek die ze nooit heeft gehad, en mogelijk nooit zal hebben. Die voelt dat ze niet thuishoort op de plek waar ze is geboren. Die er naar snakt om als Amsterdamse nu eens niet uit te hoeven leggen waar ze nou écht vandaan komt. Layla zit in het eindexamenjaar van het vwo en op papier lachen de mogelijkheden haar toe. Maar ze ervaart dat niet zo en verzet zich tegen dat buitengesloten gevoel. De ontmoeting met Abdel brengt de afstand tussen Layla en haar directe omgeving vervolgens in een stroomversnelling. Het tweetal belandt uiteindelijk in de Jordaanse hoofdstad Amman, waar het Syrische strijdtoneel lonkt.
Toekomstplannen – Nora werd geboren in Veghel en woonde vanaf haar elfde met haar moeder en zus in Rotterdam, waar ze op de Theaterschool zat. “Mijn moeder heeft zelf vroeger de modeacademie gedaan, maar ze werd daar niet erg in gesteund.”
»Mijn moeder heeft mij en mijn zus altijd gestimuleerd ons hart te volgen«
Sinds vorig jaar zit Nora in het eerste jaar van de Toneelacademie in Maastricht. “Ik merk dat er nu veel meer van me gevraagd wordt. En ik krijg meer input vanuit de school zelf: dramaturgie, cultuurbeschouwing. Ik had Layla M. net af toen ik auditie deed in Maastricht. Dat ik werd aangenomen was een cadeautje, want de selectie is heel streng.” Het typeert hoe Nora bescheidenheid koppelt aan ambitie; ze liet zelfs vertoningen van Layla M. op de filmfestivals van Dubai en Marrakech schieten voor haar opleiding: “Mijn studie gaat voor.”
