“Christelijke millennials in Amerika en Europa wenden zich af van de georganiseerde religie, terwijl jonge moslims juist tonen dat hun geloof en het moderne leven hand in hand kunnen gaan. Zij zien daarin absoluut geen tegenstelling.”
Aan het woord is Shelina Janmohamed, de schrijver van het boek Generation M: Young Muslims Changing the World. Zij schreef hiermee het eerste gedetailleerde portret van een nieuwe invloedrijke groep binnen de snelst groeiende religie van de wereld. “Ik noem ze Generatie M, de moslim millennials die geboren zijn in de laatste 30 jaar. Hun geloof heeft invloed op alles wat ze doen en ze willen dat de wereld dat weet. Daarmee wijken ze af van hun leeftijdsgenoten die niet moslim zijn.”
Economische kracht
“Het geloof is wat hen definieert en ze zijn vastbesloten dat de wereld zich aan hun behoeftes zal moeten aanpassen. Het is een jeugdige, zelfverzekerde groep die dol is op de nieuwste technieken en vindt dat hun identiteit zowel gelovig als modern kan zijn. Ze zijn trots op hun geloof, enthousiaste consumenten, dynamisch, betrokken, creatief en veeleisend. En de veranderingen die ze zullen veroorzaken, hangen niet af van de welwillendheid van anderen. Met hun economische macht zijn zij in staat een culturele omslag af te dwingen.”
Moslim millennials zijn trots op hun geloof, enthousiaste consumenten, dynamisch, betrokken, creatief en veeleisend.
De schrijfster herinnert zich hoe ze jaren geleden een boekhandel binnen ging en daar een tafel vol boeken over moslims zag liggen. Het waren allemaal mistroostige verhalen over gesluierde vrouwen met teneergeslagen ogen die ontvoerd of verkocht waren, en mensen op kamelen in woestijnen ver weg van de bewoonde wereld. Daarom koos zij voor haar eigen boek een felgekleurde omslag met een tekening van een zelfverzekerde moslima erop. “Dus geen deprimerend beeld, zoals dat normaal wordt ingezet bij verhalen over moslims, en eigenlijk bij alles wat over religie gaat. Jonge moslims willen graag laten horen aan de wereld dat zij niet zo zijn, dat ze gewone dingen doen als ieder ander en interessante dingen te zeggen hebben. 
Zeker als het gesprek over moslims gaat”. Er is volgens haar – buiten vakboeken op het gebied van politiek en theologie – maar heel weinig gepubliceerd over hoe het voelt om vandaag de dag een jonge moslim te zijn.
Moslimbevolking wereldwijd
Demografische statistieken laten een opvallende curve zien. In 2010 waren er 1,6 miljard moslims in de wereld en men voorspelt dat dat aantal in de komende vier decennia zal groeien met 73%, meer dan twee keer zo snel als de gemiddelde groeisnelheid. Volgens het Pew Research Center zullen er in 2050 wereldwijd 2.8 miljard moslims zijn, meer dan een kwart van de wereldpopulatie. Van de 11 landen waarvan verwacht wordt dat ze bij de grootste economieën van de wereld gaan horen, zijn er zes landen met een overwegend moslimbevolking en twee landen met moslims als grote minderheid. In 2050 zal India de grootste moslimbevolkingsgroep van de wereld hebben met 311 miljoen mensen. En zelfs daarmee zullen zij in dit land met enorme aantal inwoners nog steeds een minderheid zijn.
Jonge moslims willen graag laten horen dat ze interessante dingen te zeggen hebben. Zeker als het gesprek over moslims gaat.
De moslimbevolking in Europa en Noord-Amerika is jong, welgesteld en hun aantal is groeiende. Eenderde van alle moslims op de wereld is onder de 15, tweederde is jonger dan 30 jaar. Men verwacht dat de moslim-middenklasse zich in 2030 verdriedubbeld zal hebben tot 900 miljoen, en daarmee een grote aandrijvingskracht zal zijn voor consumptie en sociale en politieke veranderingen. Hun koopkracht is enorm: in economische rapporten wordt gesproken over een waarde van 2,6 biljoen dollar voor alleen al de markt voor halal voeding en lifestyle. Ook islamitisch bankieren is sterk in opkomst en de markt voor moslimtoerisme wordt geschat op een waarde van 233 miljard dollar. Ook op het gebied van mode en cosmetica zijn de bedragen groot, respectievelijk 230 miljard en 54 miljard dollar.
Eco-moslims
Generatie M is vastbesloten om veranderingen teweeg te brengen. Veel factoren spelen daarbij een rol. Het gaat niet alleen om de macht van de grote aantallen. Er is een groeiend aantal moslims dat tot de middenklasse behoort en de economische en politieke macht verschuift langzaam maar zeker richting Azië en het Midden-Oosten. Verder zijn de moslimminderheden standvastig, putten ze veel inspiratie uit hun geloof en weigeren ze zich neer te leggen bij de status quo.
In haar boek brengt Janmohamed het begin van deze veranderingen in kaart. De grote vraag naar halal (toegestane) producten was de impuls voor een reeks nieuw soort ondernemingen. Bijvoorbeeld het bedrijf van de familie Radwan, die in Engeland een biologische halal-boerderij opzetten. Ook lezen we over de producenten van alcoholvrij bier, een sector die in de vijf jaar tot 2012 een groei van tachtig procent doormaakte. Shazia Saleem – die kant-en-klaar halalmaaltijden ontwikkelde, waaronder shepherd’s pie and lasagna – is nu met haar merk ieat-foods bij alle grote supermarkten in Groot-Brittannië te koop. Ook in de moslim-modewereld gebeurt veel; online verkoop van bedekkende kleding, video-bloggers, modeshows en haute couture voor moslima’s.
Generatie M wil daarbij nog een stapje verder dan halal. Ze willen tayyib-producten, ethisch verantwoord en gezond. Ze staan voor integriteit in de hele productie- en consumptieketen: “Er moet respectvol worden omgegaan met de grondstoffen en er mag geen uitbuiting van werknemers voorkomen tijdens de productie. Duurzaamheid en hergebruik passen bij het islamitisch concept van rentmeesterschap van de aarde. En de eco-moslims van Generatie M staan daar vierkant achter.”
Duurzaamheid en hergebruik passen bij het islamitisch concept van rentmeesterschap van de aarde.
De moslim millennials zijn volgens Janmohamed gevormd door twee belangrijke gebeurtenissen: de aanslagen op 11 september 2001, mét de daaropvolgende reactie op islamitisch extremisme én de opkomst van internet, dat ze in haar boek beschrijft als de lijm die Generatie M bij elkaar houdt en de massa creëert die hen maakt tot een groep met wereldwijde impact.
Trotse moslimvrouwen
Het internet heeft ook ruimte gegeven aan stemmen – in dit geval van jonge moslims en vrouwen – die traditioneel gezien gemarginaliseerd werden. Moslimvrouwen voelen zich niet meer zo minderwaardig en ervaren hoeveel kracht het geeft om zelf actief te zijn in je werk, scholing en ontwikkeling, het leven buitenshuis, je huwelijk en de opvoeding. Janmohamed: “Als ik een beeld zou moeten zoeken dat uitdrukking geeft aan de snel veranderende wereld, dan zou dat een moslimvrouw zijn. Zij is de helft van de bevolking in landen waar de veranderingen het snelst gaan en heel krachtig zijn. De moslimvrouwen zitten er letterlijk middenin!”
Zelf is ze – ondanks dat ze met haar 42 jaar geen millennial is – de belichaming van de groep die ze hierboven beschrijft. Ze werd geboren in Londen, in een gezin dat in Engeland terecht kwam met alleen maar een paar koffers en £ 75 in contant geld. “Het geloof was belangrijk in onze familie. De moslimgemeenschap was de basis voor ons sociale leven. Maar op de witte school waar ik zat, probeerde ik mijn henna-handen te verbergen en vertelde ik niet dat er thuis curry op het menu stond. Ik schaamde me een beetje dat ik moslim was.” Pas toen ze in Oxford ging studeren, begon ze met het dragen van een hoofddoek. “Voor mij was de universiteit een bevrijdende ervaring. Ik kon gaan uitzoeken wie ik nu werkelijk was en mijn moslimidentiteit, die ik op school veel te veel had moeten verdringen, maakte daar deel van uit.”
Marketeer én schrijfster
Na de universiteit specialiseerde ze zich in marketing en werkte een jaar in Bahrein. “Dat opende mijn ogen. Ik zag wat het werkelijk betekent om een moslim te zijn in deze wereld”. Ze keerde terug naar Engeland vlak voor de aanslagen op de Twin Towers en besloot na de de aanslagen in Londen in juli 2005 om een blog te gaan schrijven. “Ik wilde vertellen wat het betekent om Brits én moslim én vrouw te zijn. Ik voelde dat mijn verhaal – over iemand die verschillende achtergronden combineert en zich bij allemaal thuis voelt – gewoon niet tot de mensen doordrong. De blogs leidden in 2009 tot het boek Love in a Headscarf en gaat over haar tien jaar durende zoektocht naar liefde via de route van een traditioneel gearrangeerd huwelijk. 
Janmohamed kwam via een headhunter terecht bij marketingbureau Ogilvy & Mather waar ze meehielp aan de opbouw van Ogilvy Noor, een afdeling die bedrijven adviseert hoe ze zich kunnen richten op moslim consumenten.
“Generatie M legt de lat hoog voor zichzelf”, zegt Janmohamed. “Ze willen astronaut worden, er is een moslima die als schermster meedoet aan de Olympische Spelen en Brunei Airlines had de primeur met een pilotenteam dat bestond uit alleen maar vrouwen. Deze jonge mensen worstelen vaak met het feit dat ze in hun toekomstdromen beperkt worden door een realiteit die probeert hen in een bepaalde hoek te drukken. Maar niet alle jonge moslims voelen dit zo. Er is ook een tegenreactie, in de vorm van wat we kunnen omschrijven als de traditionalisten. Zij zijn sociaal gezien conservatiever, geloven in het streven naar harmonie, hebben meer eerbied voor autoriteit en proberen sterk vast te houden aan wat zij zien als de goede kanten van familie, gemeenschap en traditie. Daarnaast heb je natuurlijk nog de geradicaliseerde moslims die de islam misbruiken om hun gewelddadige haat en extremisme mee te legitimeren. Het verschil tussen deze twee exponenten van Generatie M kan bijna niet groter zijn.”
Neem moslims serieus als consument
Met haar boek wil Janmohamed moslims een stem geven en hen tegelijkertijd helpen om de huidige dynamiek te begrijpen. Zo hoopt ze een gesprek op gang te brengen over hoe de moslimgemeenschap zou kunnen omgaan met de uitdagingen waar jonge moslims tegen aan lopen en hoe we hen kunnen steunen in het vinden van een oplossing. Het boek is ook zeer geschikt voor een breder publiek. “Moslims zijn in Europa een grote minderheid en het lijkt me belangrijk voor het bedrijfsleven en de politiek dat ze kennis nemen van wat deze bevolkingsgroep drijft. Ik zie dat merken erg voorzichtig zijn, alsof ze niet geloven dat moslims echt spullen kopen. Terwijl de moslims zelf zeggen: ‘Hallo, wij hebben geld om uit te geven, we zijn jong en hip, behandel ons alsjeblieft hetzelfde als alle anderen en hou rekening met onze wensen.’”
