Nassira Boudhan werd ruim veertig jaar geleden geboren in Beni Boughafer, een streek in het noorden van Marokko. Daar mocht ze als klein meisje niet naar school. Een buurmeisje ging wel. Nassira was nieuwsgierig en volgde haar. Een dag later schreef ze zichzelf in op diezelfde school, met het meegesmokkelde familieboekje: “Drie maanden later kon ik al lezen en schrijven. Toen mijn opa erachter kwam, was ik ondanks alle waarschuwingen zijn grote trots.”
Nassira Boudhan
Ik kom Nassira op het spoor als ik voor Qantara op zoek ben naar moslima’s met een eigen bedrijf. Ze vertelt me dat er helaas nog steeds veel te veel meisjes zijn die niet naar school kunnen gaan. “Op mijn achtste verhuisde ik naar Nederland. En daar heb ik alle kansen benut die ik kreeg. Kennis die ik nu inzet voor vrouwen die werken in de textielindustrie om ze te stimuleren om naar school te gaan. De mentaliteit veranderen is een zaak van lange adem.
Bedrijven beseffen vaak niet wat het betekent dat hun werknemers dag in dag uit hetzelfde geestdodende werk doen, puur om brood op de plank te krijgen. Vaak vallen ze letterlijk in slaap tijdens het werk. Door de eentonigheid maken ze veel fouten en dat is een van de redenen dat tot wel 30% van de gemaakte kleding moet worden weggegooid. Als je deze arbeiders een opleiding geeft, krijgen ze meer uitdaging in hun werk, en is er bijna geen restafval meer.”
Schoolbussen
Nassira heeft een marketing en communicatie achtergrond en werkte tot 2012 bij een grote commerciële organisatie. “Toen Stichting Bink ons benaderde om een Binkies-project op te zetten voor kinderen, wist ik gelijk wat me te doen stond. Geld inzamelen om schoolbussen te kopen voor de streek waar ik vandaan kom. Transport naar school was daar al een probleem toen ik zelf klein was en nu nog steeds. Hadewych Minnis was een van de ambassadeurs voor ons project en ging mee naar Marokko. Daar sprak ze met de meisjes en vertelde daarover in haar eigen blog. We kregen veel publiciteit en dat heeft Nederlanders met een Marokkaanse achtergrond wel wakker ‘geschud’. Ze zijn nu zelf met soortgelijke projecten gestart. Het is fijn dat dit idee zo actief werd opgepikt. Tachtig procent van de Marokkanen in Nederland komt uit het noorden van Marokko. En dit is toch een heel simpel iets om te doen: zorgen dat je neefjes en nichtjes naar school kunnen gaan met de bus.”
Nassira: “Ik besloot dat ik ambassadeur wilde zijn voor scholing voor meisjes.”
Op een dag presenteerde Nassira als onderdeel van haar werk een marketing campagne: “Opeens kwam het besef dat mijn werk me geen passie en voldoening meer gaf. En dat ik wél vol energie was over het project in Marokko. Het zette me aan het denken en ik besloot dat ik op een continue manier een ambassadeur wilde zijn voor scholing voor meisjes. Om hen de kansen te geven die ik ook heb kunnen grijpen toen ik zelf jong was!”
Geen actiematige aanpak
Ze zegde haar baan op en nam een jaar de tijd om onderzoek te doen. “Ik wilde niet werken in de vorm van een stichting, want dat is een soort actiematig. Je haalt geld binnen via een benefiet en doet daar vervolgens een project mee. Dat wilde ik niet. Maar hoe dan wel?
Ik was in Marokko voor het bezorgen van de tweede Binkie-bus en reisde rond op zoek naar textielbedrijven en manieren om met hen samen te werken. Nog diezelfde week kwam Souad op mijn pad. We ontmoeten elkaar op een beurs voor ambachtslieden in Marrakech. Met haar ontwikkelde ik een duurzame manier om mensen te helpen. In mijn geval doe ik dat via educatie. Ik help ondernemers die daarvoor openstaan aan afnemers voor hun producten. Samen maken we een plan waarin we een deel van de opbrengsten aan scholing besteden.”
“Souad is een bijzondere vrouw en we hebben veel van elkaar geleerd,” vertelt Nassira. “Haar man runde een leeratelier in hartje Marrakech totdat hij een beroerte kreeg en van de ene op de andere dag verlamd raakte. Souad had haar man leren kennen via haar doofstomme broer, die bij het leeratelier in dienst was. Ze werd gevraagd om de meisjes in het atelier te begeleiden en is later met haar baas getrouwd.
De droom van Souad
Omdat Souad goed met doven kon communiceren, kwamen er steeds meer aanvragen bij het atelier binnen van families van én van dove en doofstomme kinderen zelf. Vlak voor zijn beroerte had haar man zijn droom uitgesproken. Hij wilde buiten de stad een boerderij kopen met wat beesten en kippen voor ‘hun’ jongens en meisjes.
Het is een bijzondere groep mensen die goed kunnen zorgen. Ze geven veel liefde. Ik kan dat beamen. De meesten hebben niemand die voor ze kan zorgen. Ze hebben weinig mogelijkheden gehad om zich te ontwikkelen en zijn nooit naar school geweest. Op een eigen boerderij zouden ze zelf een nieuw leven kunnen opbouwen, trouwen en kinderen krijgen. Met een eigen huis en eigen werk.”
Nassira vertelt hoe Souad ondanks haar mans verlamming toch besloot om het atelier open te houden. “Maar ze had nooit contact met de klanten gehad, wist niks over het aannemen en afleveren van orders of facturen maken. In de praktijk leerde ze het vanzelf. Zo zie je maar: door je verantwoordelijkheid te nemen, hoef je niet in de slachtofferrol te kruipen die je klein houdt!”
Verzamelen van restafval
Nassira helpt Souad nu aan opdrachten en laat haar zien hoe ze haar bedrijf kan verbeteren en duurzamer maken. “Ik laat het leerafval – dat ze bij de andere bedrijven waar ik mee samen werk in Fes normaal gesproken zouden verbranden of weggooien – verzamelen en haar team maakt daar kleine accessoires van, zoals clutches (red. kleine tasjes), armbanden en sleutelhangers. We sparen daarmee het milieu en van elk product dat we verkopen gaat een vast percentage naar lessen gebarentaal.”
In het jaar dat Nassira onderzoek deed voor het opzetten van haar eigen bedrijf FFORE – Fashion for Education, was ze veel in Marokko om samenwerkingen aan te gaan. “Ik wil afnemers in Nederland koppelen aan bedrijven in Marokko. Ik heb het tij mee, want veel bedrijven willen weer produceren in de buurt. Dat is beter dan in bijvoorbeeld India, Bangladesh of Maynmar, waar bekend is dat de arbeidsomstandigheden slecht zijn. Ze kunnen hun controles makkelijker doen en de transportkosten zijn lager.
Mijn combinatie van mode, duurzaamheid en educatie is nieuw voor heel veel landen en al helemaal in Marokko. Dus kreeg ik veel aanvragen om te spreken over dit onderwerp. Al voordat ik mijn merk had opgezet, mocht ik mijn verhaal vertellen op de Marokkaanse radio. Dat bracht me in één week genoeg aanmeldingen om mijn aanpak ook in de textielindustrie te kunnen gaan toepassen.
Je onderscheiden op een andere manier
Het is niet voor de hand liggend dat dit soort bedrijven op deze manier in hun personeel investeren. Ik was blij verrast met de positieve reacties. Zo kwam ik in gesprek met een t-shirt fabrikant in Casablanca. Hij wil heel graag iets extra’s doen voor zijn personeel , maar kan de extra kosten voor scholing niet zomaar in zijn shirts doorberekenen. Want voor hem zijn er tien anderen met ook een lage prijs. Soms zelfs op hetzelfde industrieterrein.
Dus liet ik zien dat hij zichzelf op een andere manier kan onderscheiden. Door te laten zien dat hij bezig is met maatschappelijk verantwoord ondernemen. En dat gaat wat mij betreft verder dan een veilige werkplek en geen kinderarbeid. Het gaat er vooral om dat je je werknemers helpt zichzelf te ontwikkelen.”
Nassira: “Het belang van ontwikkeling voor jezelf en je kinderen wordt gewoonweg niet gezien”
De ervaring leert dat er altijd een oplossing is. “In Fes ontmoette ik een ondernemer die naast zijn bedrijf al elke week twee uur les gaf om de oude ambachten te stimuleren. Bijvoorbeeld aan jongeren die geen studie kunnen betalen na de middelbare school. Hij geeft ze les en een stageplek. Ik ben met hem gaan samenwerken, omdat hij ook graag hij meer vrouwen wil in de leerindustrie, van oorsprong een echt mannenbolwerk. Volgens hem zijn vrouwen secuurder en zijn ze blijer met de inkomsten.”
Handel met de Emiraten
Nassira: “Een goede vriend uit de Emiraten vroeg me op een dag: ‘Hoe kom je eigenlijk aan je financiering? Duurzame ondernemers zoals jij krijgen meestal geen steun van de bank.’ Hij stelde voor om samen met hem business consultant te worden voor bedrijven die zaken willen doen met de Emiraten. Naast de wet- en regelgeving, gaat het dan vooral om advies over cultuurgerelateerde zaken. Bijvoorbeeld over het feit dat een man een vrouw niet aankijkt tijdens een zakelijk gesprek. Of dat men zich tijdens een zakenlunch verontschuldigd en even weggaat om te bidden.
Ik leg dan uit dat dat te maken heeft met respect tonen en niet met desinteresse. Vertel hoe fijn ik me voel in de vrouwentaxi’s en het women only deel van de metro, zonder opdringerige en zwetende mannen om me heen. Dat is wel een verschil met Marokko. Daar ga ik ‘s avonds echt niet alleen op stap. De Verenigde Arabische Emiraten is een land dat pas 47 jaar bestaat en de overheid vindt het belangrijk om hun eigen mensen te ontwikkelen. Het land heeft vrouwelijke piloten – een van hen is zelfs een prinses – en een vrouwelijke coureur.”
Muurvast zitten in tradities
“In Marokko zie ik dat de meeste mensen muurvast zitten in hun tradities en gewoontes. Zelfs nu in 2019 gaan in de afgelegen gebieden waar ik vandaan kom, de kinderen niet naar school. Meisjes én jongens. De leerplicht kan er niet worden gecontroleerd. De ouders hebben zich altijd prima gered en zien niet in waarom hun kinderen wel naar de middelbare school zouden moeten. Het leven is trouwen, werken en kinderen krijgen. Het belang van ontwikkeling voor jezelf en je kinderen wordt gewoonweg niet gezien.
Ik maak gebruik van het feit dat ik ook een Marokkaanse vrouw ben en dat ik iets kom brengen. Ik voel me welkom, maar vertel ze ook heel duidelijk dat ik niet verantwoordelijk ben voor hun kinderen. Dat zijn ze zelf. Als ze dan tegenwerpen dat de kinderen toch te eten hebben en een dak boven hun hoofd, vertel ik dat dat niet voldoende is om verder te komen in het leven. Dat ook vrouwen verder moeten leren. Het lijkt net of die twee niet samen kunnen gaan. Maar je hebt als man en vrouw elkaar nodig, ook in Marokko probeer ik dat steeds weer te benadrukken.
Nieuwe inzichten
Ik probeer geen opstand te maken vanuit de kinderen of de vrouwen. Benoem de verantwoordelijkheden en leg ze neer waar ze horen. Ik begin met de ouders en dan vooral met de moeders. Ik gebruik mijn kennis van onze godsdienst als ‘wapen’ om door te kunnen dringen. Je moet naast de mensen gaan staan, niet zeggen: ‘Ik kom je redden’. Ik luister en geeft nieuwe inzichten. Bijvoorbeeld dat de eerste universiteit in de wereld in Fes staat en is opgericht door een vrouw!
Ik woon zelf sinds mijn komst naar Nederland in een klein dorp en heb mijn geloof herontdekt via mijn protestantse en katholieke vriendinnen op de lagere school. Ik vond de verhalen uit het Oude Testament die op de basisschool werden verteld prachtig. Mijn vriendinnen gingen de juf daar vragen over stellen en vroegen mij dan ook naar wat er in de Koran stond. Zo ging ik op zoek naar de antwoorden.
Dat ik ben opgegroeid met andere geloven, zie ik als een verrijking. Het zorgt er voor dat je jezelf minder gauw superieur voelt of maakt, dat je breder kunt kijken en je medemens begrijpt in het anders denken. Ik ben heel dankbaar voor de verbindende rol die ik mag vervullen. De best wel stoere stap die ik als zesjarige nam, heeft geleid tot een gezegend leven, alhamdoelillah.
