Duitsland heeft een primeur met de eerste en enige Arabische vluchtelingenkrant ter wereld. Uitgever van Abwab – dat ‘deuren’ betekent in het arabisch – is Ramy al-Asheq. Een jonge man met wild krullend haar, een Palestijn uit Syrië, statenloos, vluchteling, activist, dichter, journalist, visionair, een man bovendien met het hart op de tong.
Hij schrijft zijn krant voor wat hij de nieuwe Duitsers noemt. ”We gebruiken liever niet het woord vluchtelingen, want het zijn mensen zoals jij en ik, alleen werden zij gedwongen om asiel aan te vragen. Wij zien onze lezers als nieuwkomers in Duitsland. Veel mensen beseffen niet dat over zes of zeven jaar de zogenaamde vluchtelingen gewoon nieuwe Duitsers zullen zijn. Dat is waar we ons op zouden moeten focussen.”
Het project begon in december 2015 met zestien onbetaalde schrijvers en een oplage van 40.000 exemplaren. De krant verschijnt maandelijks en bestaat uit 24 pagina’s: 22 Arabische en 2 Duitse. Twee bedrijven zagen een nieuwe markt in de Arabischtalige gemeenschap en sponsoren nu de kosten voor het drukken en de distributie. Abwab groeit gestaag en heeft inmiddels 45 freelance schrijvers aan het werk: uit Duitsland, Jemen, Irak, Eritrea, Syrië, Palestina en Libanon. De oplage van 70.000 kranten gaat naar meer dan 500 vluchtelingenkampen en taalinstituten verspreid over heel Duitsland. De krant heeft ook zijn eigen website. Een kantoor heeft Ramy al-Asheq niet; hij coördineert, organiseert en ontwerpt de lay-out van de krant vanuit huis.
Een schat aan informatie
Abwab wil als krant deuren openzetten naar nieuwe werelden. Zo gaat de rubriek Open Deur over onderwerpen die te maken hebben met Duitsland, zoals het rechtssysteem en het eten. Jouw Deur gaat over vrouwen en feminisme. In De deur van het Oosten kunnen de lezers zien wat er omgaat in de Arabisch-sprekende gemeenschap in Duitsland. Om te inspireren zijn er artikelen met succesverhalen, spotprenten zorgen voor de broodnodige humor en er is ruimte voor praktisch advies, bijvoorbeeld over hoe het registratieproces voor vluchtelingen in elkaar zit. Naast het belangrijkste nieuws uit de thuislanden brengt de krant ook hoogtepunten uit het Duitse nieuws.
Toen Al-Asheq voor het eerst in Duitsland aankwam, viel hem op dat er in het medialandschap geen specifiek Arabische publicaties waren. Zo ontstond het idee voor Abwab. “Ik wilde bruggen bouwen tussen gemeenschappen en een eind maken aan de stereotypes die aan beide kanten bestaan. We richten ons daarbij ook op de groep Arabische emigranten die zich al langer geleden in Duitsland hebben gevestigd. Ook hen wil ik met Abwab een stem geven.
Eigen plek voor Arabische cultuur
Ik wil met de krant een eigen plek maken voor de Arabische cultuur, eentje die nu eens niet hoort bij een bepaalde politieke beweging. Het is een interessante uitdaging om te bouwen aan een vrij en democratisch forum voor schrijvers. Ik hoop dat Abwab een platform wordt dat open staat voor iedereen, ook voor niet-Arabieren.
Wij werken daar aan door een groeiend aantal artikelen te publiceren in zowel de Arabische als de Duitse taal.” Al-Asheq hoopt dat zijn krant op de lange termijn een gevestigde naam zal worden in het medialandschap, als krant die niet alleen sprekers van de Arabische taal in Duitsland bereikt, maar lezers in heel Europa. Een website met video’s en discussiefora is in de maak om dit concept te promoten.
Krant als deur-openhouder
“Iedereen die door een deur gaat, moet hem openhouden voor een ander”, dat is al jaren Al-Asheqs levensmotto. Zijn eigen persoonlijke deur-openhouders waren de leden van de Duits-Italiaanse familie die hem in Duitsland opving en met wie hij heel wat tijd heeft doorgebracht. 
Hij vertelt dat hij zelf ook een vluchteling is, eigenlijk zijn hele leven al. Hij werd geboren in 1989 en groeide op in Jarmuk, een stad iets ten zuiden van Damascus. Voordat de oorlog in Syrië uitbrak woonden daar zo’n 18.000 Palestijnen. Nu de troepen van IS er de baas zijn, beschrijft de VN de levensomstandigheden er als totaal onmenselijk.
Al-Asheq sloot zich aan bij de Syrische revolutie, leefde ondergedoken, en werd uiteindelijk opgepakt en gevangen gezet. Na een paar pogingen lukte het hem om te ontsnappen en vertrok hij naar Amman waar hij illegaal verbleef met vervalste papieren. Hij publiceerde er zijn eerste gedichtenbundel, die hij opdroeg aan de revolutie. Daarnaast schreef hij liedteksten, won een literatuurprijs in Palestina en kreeg uiteindelijk een studiebeurs voor zijn poëzie van de Heinrich Boll Foundation. Dit bracht hem in november 2014 naar Duitsland, waar hij hard werkt om zijn eigen plaats te vinden in de Duitse samenleving.
Vrijheid leren waarderen
Vrijheid is iets dat je moet leren en waarderen, dat beseft hij iedere dag opnieuw. “We komen allemaal uit landen waar dictators de baas zijn. Nog steeds wil ik wegrennen als ik politie zie. Het is voor ons niet zo makkelijk om te zeggen wat we willen met onze vrijheid. Onze angsten zijn diep geworteld.”
Ondanks dat maakt hij gretig gebruik van zijn nieuwe vrijheid. Daar krijgt hij regelmatig kritiek op, zelfs uit eigen gelederen. Bijvoorbeeld toen hij zich in een discussie over vluchtelingen kritisch uitsprak over de nieuwe integratiewet in Duitsland. Dit leidde tot een verhitte woordenstrijd met Isabel Shayani van de Duitse omroep WDR. Al-Asheq vindt dat de wetsvoorstellen eenrichtingsverkeer, die zeker geen deuren openen voor vluchtelingen.
Integratie is tweerichtingsverkeer
Al-Asheq is er van overtuigd dat integratie alleen werkt als het tweerichtingsverkeer is. “Wat bijvoorbeeld echt niet kan is dat er in sommige vluchtelingencentra brochures werden verspreid waarin uitgelegd werd hoe je een toilet gebruikt. Dat is mensonterend’, vertelt hij verontwaardigd. “De sleutel voor succesvolle integratie is dat je moet willen leren over de ander, dat je samen praat en discussieert, met respect voor het standpunt van de ander.
Ik waardeer het werk van de vele vrijwilligers die zo hun best doen om de vluchtelingen in hun land welkom te heten. En ook de bedankpogingen van de vluchtelingen zijn heel waardevol. Maar die dankbaarheid zal snel wegzakken, als de nieuwkomers niet echt betrokken raken in de Duitse samenleving. “Meestal praten mensen óver vluchtelingen, niet mét hen.”
“Abwab is onze kans om dat te veranderen. We hebben veel te bieden op het gebied van kunst, journalistiek, politiek en economie. We zijn nieuw hier, maar hebben de potentie om er gewoon bij te gaan horen.”
