Burn out is vooralsnog geen erkende klinische psychiatrische of psychische stoornis, zoals velen denken. Wel zijn er duidelijke overeenkomsten tussen een burn-out en diagnosticeerbare aandoeningen zoals depressie, angststoornissen of stemmingsstoornissen. Burn out is een beetje vergelijkbaar met een verre verwant van depressie, maar het is een tijdelijke variant die vaak weg gaat wanneer we de hoeveelheid stress verminderen.

Het komt relatief vaak voor. Zo wordt er geschat dat bijvoorbeeld 25 tot 60% van artsen of dokters in opleiding last krijgen van een burn out. Omdat een burn out duidelijk wordt veroorzaakt door situationele stressfactoren, duurt het meestal minder lang dan bij een biologische chemische onevenwichtigheid zoals depressie.

Enorme prestatiedruk

Ben jij – net als ik – geboren tussen 1980 en 2000 en behoor je tot de zogenaamde millennials? Dan is de kans op een burn out heel groot. We zijn een generatie die leeft onder enorme prestatiedruk en we zijn overvoerd door televisie, games en allerlei andere elektronische ontwikkelingen. Psycholoog Thijs Launspach noemt de volgende vijf oorzaken:

• Millennials zijn hoogst individualistisch opgevoed. Zij zien zichzelf als maatstaf in het leven. Zij leven met de gedachte dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor al het succes in het leven. En dus óók voor alle mislukkingen.
• De tijd tussen puberteit en volwassenheid is steeds langer geworden. Millennials beginnen veel later aan kinderen dan hun ouders. De fase van identiteitsvorming – waarin je op zoek gaat naar zichzelf (wie je bent) en jouw rol in de maatschappij – duurt dus ook langer. De millennial wil daarin graag zelfredzaam zijn, maar kan deze eis aan zichzelf vaak niet waarmaken. Met stress als gevolg.
• Millennials kijken naar elkaar om te zien hoe succesvol ze zelf zijn. Met de komst van social media is dat makkelijker dan ooit. Als je ziet dat de anderen het ‘beter’ doen dan jij, kan dit leiden tot depressie
• Deze generatie is opgegroeid en opgevoed in een tijd dat het economisch heel goed ging. Terwijl nu ze zelf de arbeidsmarkt opgaan, lijkt die zekerheid van toen niet meer te bestaan. Deze reality check leidt vaak tot stress en van daaruit tot depressie.
• Millennials stellen hoge eisen aan zichzelf. Dit is op zichzelf niet zo erg, maar wel als dat gecombineerd wordt met de gedachte dat je niet mag falen.

Acceptatie en coaching

Ook noemt Launspach de mogelijke oplossingen:

• Voer eerlijke gesprekken met elkaar, accepteer dat er beperkingen zijn. Weg van alle mooi-weer-verhalen
• Bied millennials extra coaching in de overstap van studie naar arbeidsmarkt.
• Besef dat deze fase in je leven over ontwikkeling gaat, dat je er eerst achter moet komen wie jij nu écht bent en wat je wilt.
• Leer je grenzen bewaken. Luister goed naar je lichaam en brein, zij vertellen je precies wat je wel of niet aan kan.

(In dit filmpje vind je een uitgebreide uitleg van bovenstaande punten, vanaf minuut 4:34.)

Je grenzen bewaken

Het zal voor veel van jullie bekend klinken. Je hebt moeite met een weg te vinden in deze versnelde en verharde maatschappij. Je dwarrelt tussen verschillende identiteiten en werelden en voelt een enorme prestatiedrang. Ook ik ben er één van….

“Kijk, de wolken zijn de golven van de zee, dus ik moet zwemmen om te zorgen dat ik leef.”

Dit is een heel krachtige tekst en ik zou willen dat ik het geschreven had….

Want het beschrijft hoe ik me voel. Levend tussen licht en lucht, in een prachtig en onlosmakelijk web van overmatige informatie. In een samenhangende, doch onsamenhangende beroering. De beroering waarin zingeving en competitie de boventoon voeren. Geprogrammeerd en geconditioneerd door allerlei stimuli, waarbij hypermoderne elektronica de impresario is.

Ik bevind me in deze toestand tegen mijn zin en onderbewustzijn in. Mijn islamitische basis voert te allen tijde de boventoon. Maar ik onderschat zo nu en dan de interne en externe conflicten waar ik mee te maken heb. Als moslim moet je als een sterke eikenboom zijn die zich staande weet te houden in de stormen die voorbijkomen in deze westerse samenleving. Want hoe je het wendt of keert, als moslim moet je nog extra je best doen. Het gaat om een strijd om erkenning, waarbij het belangrijk is om de eigen (islamitische) grenzen te bewaken.

Zoeken naar antwoorden

We krijgen allemaal te maken met de vraag naar zingeving, zoals de millennials in het voorbeeld van psycholoog Launspach. Zoekend naar antwoorden op vele vragen, maar wetende dat we helaas niet alle antwoorden kunnen verkrijgen. Ook ik sta zo in het leven. Nog steeds mijmerend over vele vragen; krakende hersenen…

Een vriend zei me ooit; “In dit statische leven moet je kunnen schakelen. Schakelen tussen identiteiten, tussen gedragingen die sommige (onprettige) gevoelens oproepen en schakelen innen culturen. En daar heb je maskers voor nodig.”

Anoir: “Het was weliswaar geen burn out, maar het leek er wel enorm op”

Ik gaf hem altijd ongelijk, want ik wist het beter. Sterker nog, ik veroordeelde hem met mijn innerlijke rechter. Maar toch had hij gelijk. De buitenwereld is een verharde Nederlandse maatschappij. Daar waar individualisme de scepter zwaait. Een systeem waarbij papiertjes belangrijk zijn. Waar status en aanzien van belang zijn. Waar nuchterheid van ons gevraagd wordt, maar aan de andere kant men van ons verlangd dat we ons kwetsbaar opstellen en onze vrouwelijke kant mogen laten zien.

Confrontatie met jezelf

Bij het uitblijven van antwoorden krijgen we vaak negatieve gevoelens. Deze negatieve gevoelens zijn in onze ogen slecht en daardoor gaan we ons nog slechter voelen. Een vicieuze cirkel.

Ik denk dat we die kunnen doorbreken. Hoe? Door jezelf te confronteren met je eigen negativiteit. Door jezelf te vragen: Waar komen deze gevoelens vandaan? Hoe voelt dit in mijn lichaam? Hoe ga ik hiermee om? Durf ik mijn gebreken onder ogen te zien? Het is niet makkelijk, maar het werkt wel. De confrontatie met moeilijkheden juist opzoeken en er dwars doorheen gaan.

Hoofdfoto: Benjamin Davies / Unsplash