Deze week op Qantara een gastbijdrage van antropoloog Vanessa Vroon-Najem. Samen met visueel antropoloog Wendy van Wilgenburg werkte ze de afgelopen jaren aan het project Trouwen voor Allah – persoonlijke verhalen van bekeerlingen. Komende donderdag 16 november is de première van de documentaire in de Openbare Bibliotheek van Amsterdam (OBA). De gelijknamige tentoonstelling maakt de komende tijd een reis langs verschillende OBA-locaties.

Vanessa Vroon-Najem: “’Bekeerd tot de islam? Dan ben je zeker getrouwd met een moslim!’ Welke bekeerling kent dit gesprekje niet? Zowel moslims als niet-moslims denken bij bekering meteen aan een moslimpartner. Uit onderzoek blijkt dat de werkelijkheid complexer is. Reden om dieper op dit thema in te gaan in het project Trouwen voor Allah – persoonlijke verhalen van bekeerlingen; een tentoonstelling én documentaire over partnerkeuze en huwelijk na bekering tot de islam.

Twee geloven op één kussen…

In de Nederlandse context komt de aanname dat een bekering samenhangt met een huwelijk niet helemaal uit de lucht vallen. ‘Twee geloven op een kussen, daar slaapt de duivel tussen’ was tot niet zo lang geleden een volkswijsheid. Als katholieken en protestanten met elkaar wilden trouwen, moest één van hen zich bekeren. Ook plaatst de aanname dat bekering tot de islam met de liefde samenhangt, de keuze om moslim te worden in een overzichtelijk kader: het is niet zozeer een keuze voor de islam, maar een keuze om met een moslim te trouwen. Misschien verklaart dat een ander vooroordeel, het idee dat je als bekeerling ook ‘Turks’ of ‘Marokkaans’ wordt.

De honderden bekeerde moslims die ik sprak in het kader van mijn antropologisch onderzoek naar bekering tot de islam in Nederland, vinden het desondanks maar een rare aanname, die koppeling met het huwelijk. Islam is zó verweven met het dagelijks leven, dat het ze lastig lijkt zo’n keuze alleen maar te maken omdat een ander dat van je wil, zonder dat je daar ook zelfstandig voor kiest. En wat te denken van alle vrijgezelle bekeerlingen, die geen partner hebben op het moment van bekering?

De helft van het geloof

Uit mijn onderzoek blijkt dat het bekeringsproces juist eerder gaat over zingevingsvragen en over hoe spiritualiteit te integreren in het dagelijks leven, dan dat er iemand tegen je zegt: ‘Als je met mij verder wil, dan moet je eerst moslim worden’, hoewel dat ook voorkomt.

Huwelijk zonder liefde – Liefde zonder huwelijk

Dat neemt niet weg dat het huwelijk wel een heel belangrijk thema voor bekeerde moslims is, alleen dan net even anders. Hun basis daarbij is de bekende overlevering die zegt: ‘Het huwelijk is de helft van het geloof.’ Bovendien is het gezelliger om samen de islam te praktiseren dan in je eentje. Single bekeerlingen willen dan ook vaak snel trouwen, nadat ze voor de islam kiezen.

Daarnaast zijn er ook een bekeerde moslims die al een partner hebben op het moment van bekering. Hoe het dan verder gaat, hangt van de situatie af. Er zijn een aantal scenario’s. Zo zijn er bijvoorbeeld relaties waarbij één van tweeën zich bekeert en de ander niet. Er zijn ook relaties die uitgaan. Bekeerlingen beginnen religieus gezien met een schone lei en willen dat niet verpesten met buitenechtelijke seks. Het komt voor dat de partner daar niet aan toe is. Trouwen blijkt voor veel bekeerlingen een van de meest urgente zaken ná de bekering. Ook als de partner wél blij is met de bekering, en ook moslim is.

Een partner vinden en trouwen

Als nieuwe moslim een partner vinden om mee te trouwen, is vaak niet zo makkelijk. Meestal heb je nog geen netwerk van andere moslims, die kunnen helpen zoeken. Of je hebt al kinderen en maakt dat de zoektocht ingewikkeld. Soms ziet de schoonfamilie een bekeerde schoondochter of – zoon niet zitten. Online een partner zoeken kan een uitkomst zijn, maar heeft ook haken en ogen. Niet iedereen die een profiel aanmaakt heeft even serieuze bedoelingen.

Is de juiste persoon gevonden, hoe sluit je dan een islamitisch huwelijk? Als bekeerling heb je geen eigen moslimfamilie die je daarin kan begeleiden. De hand vragen van je aanstaande, hoe doe je dat eigenlijk? En wie kan er optreden als wali, degene die een moslimvrouw vertegenwoordigt bij het sluiten van een huwelijk? Dat is normaal gesproken je vader, of een ander mannelijk familielid, maar omdat zij geen moslim zijn – en dus geen kennis hebben van het islamitisch huwelijk – moeten bekeerlingen een andere zaakwaarnemer zoeken.

Tentoonstelling én documentaire

Alle bovenstaande kwesties en meer komen aan bod in Trouwen voor Allah – persoonlijke verhalen van bekeerlingen. In de tentoonstelling vertellen vijf vrouwen en drie mannen hun verhaal in persoonlijke videoportretten. Bij één portret komt ook de moeder van één van hen aan het woord. Vijf geportretteerden zijn getrouwd, drie zijn nog op zoek.

Een partner vinden en trouwen is niet makkelijk

De tentoonstelling is aangevuld met persoonlijke objecten en er is ook een interactief onderdeel: het moslim-huwelijks-woordenboek. Het woord ‘imam’ staat inmiddels in de Van Dale, maar het woord ‘wali’ niet. Zou dat eigenlijk wel moeten, nu er zoveel moslim-Nederlanders zijn, en dat voor hen een gebruikelijk woord is? Welke andere woorden hebben we nodig om elkaar te verstaan als het gaat om het moslimhuwelijk?

Ook in de documentaire staan de persoonlijke verhalen van bekeerlingen centraal maar wordt óók gekeken naar de politiek-maatschappelijke context van het islamitisch huwelijk in Nederland. Ook komen bekeerde moslims aan het woord die zich met het thema partnerkeuze en huwelijk bezighouden binnen de moslimgemeenschap, bijvoorbeeld door het geven van lezingen, matchmaking, het sluiten van huwelijken of door middel van huwelijkscounseling.

Welkom bij de première!

Je bent komende donderdag 16 november van harte welkom op de première, om 19.30 uur in de Openbare Bibliotheek van Amsterdam, vlakbij het Centraal Station. De toegang is gratis, wel graag aanmelden (dat kan hier!) We willen de documentaire daarna op zoveel mogelijk plekken laten zien. Weet je een locatie en heb je interesse in een screening? Laat het ons weten!”

Trouwen voor Allah – documentaire & tentoonstelling

– Trouwen voor Allah –
@ Kom naar de tentoonstelling:
– tot 9 januari 2018: Imagine IC/OBA Bijlmerplein
– 10 januari tot 1 maart 2018: OBA Javaplein
– 2 maart tot 30 april 2018: OBA Slotermeer
– 1 mei tot 20 juni 2018: OBA Banne
@ Of volg ons op Facebook. (Idee voor een locatie? Mail ons op: trouwenvoorallah@gmail.com)

Hoofdfoto: Ben Rosett / Unsplash