Wat is een ware vriend?
Er wordt wel eens gezegd “iemand die oprecht en met plezier zijn vriend ziet slagen, zonder bijbedoelingen, en een vriend, die het een eer vind en trots is om samen te groeien”. Dit klinkt al heel mooi, maar in de islam is gaat het nog veel dieper dan dat. Wat is dan precies de essentie van broederschap in de islam. Laten we dit verder uitdiepen aan de hand van de bronnen.
De ware vriend in de islam
De ware vriend in de islam is iemand – een ziel – die met je meegroeit naar Allah. Het is…
1. De vriend die blij is met jouw succes, zonder afgunst
Dit is het eerste kenmerk dat genoemd is, en het is een van de moeilijkste en edelste eigenschappen. In een wereld waarin mensen vaak stiekem hopen dat de ander niet te veel vooruitgaat, is de ware vriend degene die oprecht blij is met jouw vooruitgang. Ook als die vooruitgang betekent dat hij zelf achterblijft.
Allah prijst de Ansar (de Helpers in Medina) precies om deze eigenschap:
“En zij die vóór hen (de emigranten) huizen hadden (Medina) en tot het geloof waren gekomen, houden van degenen die naar hen emigreerden en vinden in hun harten geen behoefte aan wat (aan hen) gegeven is. Zij geven hen de voorrang boven zichzelf, al verkeren zij zelf in armoede. En wie zich hoedt voor zijn eigen gierigheid: dat zijn degenen die zullen welslagen.” (Koran, 59:9)
Dit is het hoogste niveau van vriendschap: ithar, de ander boven jezelf stellen, zelfs als je zelf ook behoeftig bent en of een behoefte hebt. Oprecht blij zijn met het succes van je broeder, zonder ook maar een spoortje van jaloezie.
De Profeet ﷺ zei:
“Geen van jullie gelooft werkelijk totdat hij voor zijn broeder wenst wat hij voor zichzelf wenst.” (Bukhari & Muslim)
Dit betekent: je wenst voor hem hetzelfde goede als voor jezelf. En als hij het krijgt, ben je blij. Want jullie zijn één geheel.
2. De vriend die het een trots en een eer vindt om samen te groeien.
Dit is het tweede kenmerk dat genoemd is: Samen groeien, samen vooruitgaan, samen dichter bij Allah komen.
Allah zegt over de gelovigen:
“En de gelovigen, mannen en vrouwen, zijn elkaars bondgenoten (awliya). Zij sporen aan tot het goede en verbieden het verkeerde, verrichten het gebed, betalen de zakaat en gehoorzamen Allah en Zijn Boodschapper.” (Koran, 9:71)
Een echte vriend in de islam is iemand die je aanspoort tot het goede, die je helpt groeien in geloof, die je corrigeert met zachtheid, en die met jou optrekt naar Allah. Die samen met jou studeert. Jullie zijn samen op reis naar hetzelfde doel. Het paradijs. Een echte vriend wil dat je zijn vriend in het paradijs zal zijn.
De Profeet ﷺ vergelijkt een goede vriend met:
“Degene die muskus verkoopt. Of hij je ervan geeft, of je koopt van hem, of je ruikt een aangename geur.” (Bukhari & Muslim)
Een goede vriend laat je altijd beter achter dan je was. Zelfs als hij je niets geeft, straalt zijn goedheid op je af.
3. De vriend die blijft in moeilijke tijden.
De verbondenheid in Allah.
De Profeet ﷺ zei:
“Er zijn zeven groepen die Allah op de Dag des Oordeels in Zijn schaduw zal stellen, op de dag dat er geen schaduw is dan Zijn schaduw: … twee personen die elkaar liefhebben omwille van Allah, zij ontmoeten elkaar en scheiden van elkaar omwille van Hem.” (Bukhari & Muslim)
Dit is de hoogste vorm van vriendschap: niet gebaseerd op wereldse belangen, maar op liefde omwille van Allah. Zo’n vriendschap overleeft de dood, want hij is voor het Hiernamaals.
4. De vriend die je waarschuwt, niet alleen vermaakt.
Een ware vriend is niet degene die je altijd gelijk geeft, maar degene die je waarschuwt als je dreigt te struikelen. De Profeet ﷺ zei:
“De gelovige is de spiegel van zijn broeder.” (Abu Dawud, hasan)
Een spiegel laat je zien wat er werkelijk is, ook de vlekken. Een echte vriend wijst je op je fouten, niet om je te kleineren, maar om je te helpen groeien.
Abu Hurayrah (ra) overlevert dat de Profeet ﷺ zei:
“Een gelovige is de broeder van een gelovige. Hij doet hem geen onrecht aan en laat hem niet in de steek.” (Muslim)
“Laat hem niet in de steek” betekent ook: als hij dreigt te zondigen, waarschuw je hem. Je beschermt hem tegen zijn eigen zwakheid.
5. De vriend voor wie je bidt, bij leven en dood.
Een van de mooiste tekenen van echte hechte vriendschap in de islam is dat je voor je vriend blijft bidden, ook als hij er niet meer is. Hem niet vergeet in je sujood (neerwerping voor Allah). De Profeet ﷺ zei:
“Als een mens sterft, komen zijn daden tot een einde, behalve drie: een doorlopende liefdadigheid, kennis waar anderen profijt van hebben, of een rechtschapen kind dat voor hem bidt.” (Muslim)
Maar ook buiten je eigen kinderen: bidden voor je overleden vrienden is een daad van liefde die hen blijft bereiken.
De Profeet ﷺ leerde ons bidden voor alle gelovigen:
“O Allah, vergeef de levenden onder ons en de doden, de aanwezigen en de afwezigen, de jongeren en de ouderen, de mannen en de vrouwen.”
De ware vriend is degene die je helpt je doel te bereiken: Allah’s tevredenheid. Als een vriend je daar niet bij helpt, of je er zelfs van afhoudt, is hij geen echte vriend in de islamitische zin, hoe aardig hij ook is.
Het mooiste voorbeeld: de Profeet ﷺ en Abu Bakr
Het mooiste voorbeeld van zo’n vriendschap is die tussen de Profeet ﷺ en Abu Bakr as-Siddiq (ra). Toen de Profeet ﷺ op de nacht van de Hidjrah (de emigratie) uit Mekka vertrok, was het Abu Bakr die met vergezelde in de grot, die zijn eigen leven riskeerde om hem te beschermen, die huilde van blijdschap toen de Profeet ﷺ veilig was.
Toen de Profeet ﷺ op zijn sterfbed lag en zei: “Laat mij naar mijn vrienden gaan” (hij bedoelde Allah), was het Abu Bakr die niet kon stoppen met huilen.
En toen de Profeet ﷺ overleed en de metgezellen verlamd waren van verdriet, was het Abu Bakr die zei: “Wie Mohammed aanbidt, Mohammed is dood. Maar wie Allah aanbidt, Allah leeft en sterft niet.”
Vriendschap voor de eeuwigheid
Dat is ware vriendschap. Liefde omwille van Allah, die sterker is dan de dood.
Iemand die oprecht blij is met jouw succes en trots is om samen te groeien is precies wat de islam bedoelt met broederschap. Maar de islam tilt het naar een hoger niveau: die vriendschap is niet alleen voor deze wereld, maar voor de eeuwigheid.
De ware vriend is degene die je helpt het hoogste doel te bereiken: Allah’s tevredenheid.
Naarmate je ouder wordt, word je selectiever in je vriendschappen. Je hebt geen tijd meer voor oppervlakkigheid. Je zoekt degenen die met je mee willen groeien naar Allah. En die je verdieping kunnen geven.
De ultieme test van vriendschap
Laten we even stilstaan bij een van de meest ontnuchterende en realistische verzen in het Boek van Allah. Een vers dat de oppervlakkigheid van wereldse relaties blootlegt en de fundering legt voor de enige relatie die de eeuwigheid zal overleven. Allah zegt in soera Az-Zoekhrof (De Pracht en Praal), aya 67:
“De intieme vrienden zullen op die Dag elkaar tot vijand zijn, behalve de godvrezenden.” (Koran, 43: 67)
De realiteit van ‘Die Dag’.
Het vers verwijst naar ‘Yawma-idhin’ (Op die Dag). Het gaat om de Dag des Oordeels. De Dag waarop ieder mens geconfronteerd wordt met de absolute waarheid. Op die Dag, wanneer de sluiers worden weggetrokken en de verborgen zaken openbaar worden gemaakt, vindt er een dramatische verschuiving plaats in de relaties tussen mensen.
Wanneer vriendschap verandert in vijandschap
Probeer je dit eens voor te stellen: Mensen die op aarde onafscheidelijk waren, die alles samen deden, die elkaar steunden in voor- en tegenspoed. Op de Dag des Oordeels worden ze elkaars bittere vijanden. Om welke reden?
Omdat hun vriendschap was gebaseerd op iets dat geen stand hield voor het Aangezicht van Allah. Denk aan vrienden die elkaar aanmoedigden om te zondigen, te roddelen, te frauderen, of om de gebeden te verwaarlozen.
Of vriendschappen die puur gebaseerd zijn op slechte zaken, haram geld, of macht. Vriendschappen gebaseerd op het samen najagen van wereldse verlangens ten koste van het gehoorzamen van Allah.
Op de Dag des Oordeels, wanneer ieder mens zijn eigen dadenboek onder ogen moet zien, zullen zij elkaar verwijten maken. De volgeling zal tegen zijn leider zeggen: “Jij hebt mij op het verkeerde pad gebracht!” De leider zal zeggen: “Had je dan geen verstand?” Ze zullen elkaar vervloeken en de verantwoordelijkheid van zich afschuiven. De band die hen op aarde bond, wordt op die Dag een vurige keten van wrok en haat.
De Godvrezenden
De Moettaqien (de Godvrezenden) vormen hierop een uitzondering.
Allah maakt een uitzondering, Hij zegt: “Behalve de godvrezenden.”
Wie zijn zij? Zij zijn degenen die Allah vrezen in het verborgene en in het openbare. Zij zijn degenen die elkaar ontmoetten, niet primair voor wereldse gewin, maar ook voor Allah. Die elkaar lief hebben omwille van Allah.
Hun vriendschap is gebaseerd op een rotsvast fundament: het geloof.
· Zij bezoeken elkaar omwille van Allah.
· geven elkaar raad om het goede te doen.
· helpen elkaar in het gebed en geduld.
· herinneren elkaar aan Allah en het Hiernamaals.
– En zij houden elkaar staande in het goede.
Deze vriendschap heeft een spirituele ruggengraat. Wanneer een van hen een fout maakt, herinnert de ander hem aan Allah. Wanneer een van hen lui wordt in aanbidding, moedigt de ander hem aan. Deze vriendschap is niet gebaseerd op perfectie, maar op een gedeeld streven naar Allah’s Tevredenheid.
De Les voor ons leven
Dit vers is een spiegel voor onze relaties van vandaag. Het stelt ons namelijk een aantal cruciale vragen:
· Waarom zijn wij bevriend met de mensen om ons heen? Is het omdat ze populair zijn, omdat ze ons geld kunnen opleveren, of omdat ze ons dichter bij Allah brengen?
– Gebruiken we ze als opstapje of als ‘gebruiksvoorwerp.
· Wie zijn onze ‘intieme vrienden’ (al-akhilla)? Dit zijn degenen met wie we onze geheimen delen, met wie we onze vrije tijd doorbrengen, en naar wie we luisteren.
· Zou deze vriendschap de Dag des Oordeels overleven?
– Zou het?
Het antwoord van de Koran is helder: De enige vriendschap die standhoudt op de Dag dat niets standhoudt, is de vriendschap die omwille van Allah aangegaan is en onderhouden is.
Laten we daarom onze relaties herzien. Laten we op zoek gaan naar die oprechte vrienden die ons helpen herinneren aan het doel van ons bestaan. En laten we voor onszelf streven om ook die godvrezende vriend te zijn: iemand die het goede gebiedt, het slechte verbiedt en altijd het welzijn van zijn broeder wenst, zowel in dit leven als in het hiernamaals.
Moge Allah ons verenigen met degenen van wie Hij houdt, in het Paradijs van de Eeuwige Zaligheid. Moge Hij ons niet achterlaten met vrienden die ons op het verkeerde pad brengen. En
Moge Allah ons gezelschap schenken van de oprechten, in dit leven en in het Paradijs.
Amin, ya Rabbal ‘Alamin.
“Vrienden op die Dag zullen elkaar vijandig gezind zijn, behalve de godvrezenden.” (Koran, 43:67)
En Allah weet het beste!
