De koele koude lucht die langs je oren raast. Diezelfde intense koude lucht die via je neus je longen in wordt geblazen. En de stromende mensenmassa om je heen die aan jou voorbij loopt waarbij het besef ontstaat dat jij slechts een pion bent op deze vergankelijke – en soms koude – wereld.

Het zijn van die spaarzame momenten waarop ik buiten ben en ik me gezegend voel. Mijn ziekte, die ik bewust niet wil noemen, inspireert en beweegt mij toch elke keer weer om te schrijven. Zo luidt een Arabische gezegde: “Gezondheid is een kroon op het hoofd van de gezonde die alleen de zieke kan zien.” Wellicht cliché en simplistisch, maar één van de meest mooie gezegdes die mij in het epicentrum van mijn ledematen raakt. En in het bijzonder mijn hart.

Zijn we echt dankbaar?

Vaak zijn we in de veronderstelling dat we dankbaar zijn. Maar in hoeverre zijn we dat nu echt? In hoeverre ben ik dat nu? Ik las onlangs de tafsir (uitleg) van Soera al Fatiha. De betekenis van Al hamdoelillahi rabil ‘alameen (Alle lof aan de Heer der Werelden) beslaat ongeveer 20 bladzijdes. Terwijl ik hier minimaal 17 keer per dag doorheen race in mijn gebeden zonder er écht bij stil te staan.

Om eerlijk te zijn was ook de tafsir van een voor mij wat hoog niveau Arabisch en raakte mij niet echt. En dus ik ging op het internet kijken naar lezingen. Ook daar bleef het gevoel wat ik zocht uit. Tot ik uitkwam bij Ali Banat moge Allah hem genadig zijn. Hij gaf in zijn lezingen aan hoe dankbaar hij was voor zijn ziekte en dat hij het zelfs als een ‘geschenk’ zag. Het was enorm pakkend.

Ik kan me nog herinneren dat ik de video Gifted with cancer zag toen ik zelf aan de antibiotica-infusen lag in het ziekenhuis. Ik had nergens zin in. Maar toen ik dat filmpje zag raakte ik – zoals velen – toch geïnspireerd. Geïnspireerd door de tranen van een jongen die de wereld aan zijn voeten had liggen, maar waarbij kanker de aardbodem onder zijn voeten wegvaagde.

Ook ik had dat: de wereld lag aan mijn voeten, maar in één klap veranderde alles. Moest ik in een hoekje gaan zitten huilen of doorpakken? De keuze lag en ligt bij mij. Ik huilde, viel, stond op, huilde, maar pakte uiteindelijk door.

Oprechte dankbaarheid bij Ali Banat

Ali Banat gaf aan dat hij door zijn ziekte pas echt dankbaar werd. En dat zijn dankbaarheid groeide tijdens zijn ziekteproces. Zo zei hij dat hij het vooral ervoer wanneer hij bijvoorbeeld ‘frisse lucht’ inademde en in de buitenlucht kon vertoeven. Zo kritisch als ik ben, had ik – moge Allah mij vergeven – in eerste instantie mijn twijfels bij zijn oprechtheid. Maar hoe meer ik over hem zag en las, des te meer ik zijn oprechtheid voelde en mij ook in hem kon vinden.

Ik denk ook dat hij mede door zijn oprechte dankbaarheid en zijn kwetsbare opstelling zoveel harten heeft veroverd. Iets wat niemand hem meer kan afnemen; een nalatenschap waar ik hem enorm om benijd en (op een gezonde manier) jaloers op ben. Zie dan ook zijn afscheidsboodschap.

Dankbaarheid in islamitische bronnen

Dankbaarheid is een groot goed en één van de kernconcepten binnen de islam. Zo worden wij veelvuldig aangespoord en herinnerd om dankbaar te zijn, zowel via de Koran als de soenna. Zo zegt Allah:

“En (gedenk) toen jullie Heer verklaarde: “Als jullie je dankbaar opstellen (tegenover Mij), dan zal Ik (de gunsten) zeker voor jullie vermeerderen.” (Koran, 14:7)

Over dit vers heb ik vaak nagedacht. Hoe kan het zijn dat Allah mij zo ziek heeft gemaakt, terwijl ik (naar mijn bescheiden mening) zo vaak dankbaar ben geweest? Waarom ik en waarom nu? Waarom in de bloei van mijn leven? Was ik wel écht dankbaar?

Dan stond ik stil bij de woorden van mijn leraar: “Anoir, tijdens het beklimmen van de berg zie jij de bergtop en jouw einddoel dus niet. Het is dan ook heel moeilijk om te kunnen genieten – en dus dankbaar te zijn. Maar vergeet niet dat je tijdens je beklimming ondanks alles toch een hoop zaken hebt waar je dankbaar voor kan zijn. De kracht die Allah je heeft gegeven, de levenslust, je familie die je steunt, goede zorg, een warm deken over je heen en ga zo maar door. Inderdaad, je bergbeklimming zal enorm zwaar zijn en je zult vaak willen opgeven. Maar eenmaal aan de top zul je alles kunnen gaan relativeren. En terugkijken op een enorme ontwikkeling met de wil van Allah. Dát is het moment van gelukzaligheid en dankbaarheid. Het zijn namelijk niet de makkelijke dingen in het leven die je doen bewegen en daarmee ontwikkeling teweeg brengen.  Het zijn juist de pijnlijke momenten.”

De profeet Dawoed over dankbaarheid

Ik ben dankbaar voor deze woorden, want ze hebben mij enorm veel inzichten gegeven. Zo heb ik geleerd om te kijken naar wat ik wél heb. Dit is ook wat de profeet vrede zij met hem in verschillende ahadith (overleveringen) ons aanspoort om te doen. Vorig jaar was ik in Marokko en dacht ik na over de volgende vraag. Stel je voor dat ik in mijn toestand hier zou wonen, hoe zou mijn toestand dan zijn? 

De uitspraak van mijn leraar deed me ook denken aan één van de meest prachtige teksten die ik ooit heb gelezen van de profeet Dawoed vrede zij met hem, die tegen Allah zei:

“O mijn Heer, hoe kan ik ooit in staat zijn U te bedanken? U geeft mij een gunst en vervolgens bent U degene die mij in staat stelt om dankbaarheid te tonen en die dankbaarheid beloont U met een andere gunst. Alle gunsten komen van U, mijn Heer. Dus hoe kan ik ooit in staat zijn U te bedanken?”
Waarop Allah zei: “Nu pas besef je wie Ik ben, oh Dawoed.” 
(Kitab az-Zuhd van imam Ahmad ibn Hanbal)

Misschien was ik tóch niet zo dankbaar geweest als ik dacht al die tijd? Gelukkig is dat een vraag waar ik geen antwoord op weet. En die ik vooralsnog met een gerust hart bij mijn Heer kan neerleggen… Wat ik wel weet is dat ik in het hier en nu voor mijn eindbestemming kan werken. Mensen inspireren vanuit mijn referentiekader en het allerbelangrijkste: De Meest Hoge proberen te behagen.

De voordelen van dankbaarheid vanuit de psychologie

De psychologie – wat mijn vakgebied is – hecht ook steeds meer belang aan dankbaarheid, geluk en welzijn. Zo pleit de beroemde Amerikaanse psycholoog Martin Seligman al jaren voor meer onderzoek naar wat mensen gelukkig maakt in plaats van naar psychische stoornissen.

Zijn speech New Era of Positive Psychology bij TedX in 2008 heeft vele onderzoekers doen bewegen om onderzoek te doen naar eigenschappen als doorzettingsvermogen, wijsheid, tevredenheid en zelfvertrouwen. Dankbaarheid sprong daar vér bovenuit voor wat betreft de grote en duidelijk positieve effecten die het heeft op de gezondheid, het geluksgevoel en relaties.

Een citaat uit zijn speech: “Dankbaarheid tonen én geven is één van de moeilijkste vaardigheden om te leren, maar eenmaal verworven zal je de positieve effecten ervan voelen.”

Ook andere onderzoeken laten zien dat mensen met een depressie, die hierdoor een laag zelfbeeld hebben, reductie van klachten ervaren als zij regelmatig ‘dankbaarheid’ tonen. Bijvoorbeeld door te kijken naar dingen die hen nog wél gelukkig maken en door cadeaus weg te geven (Erickson et al., 2017).

Door het gedenken van Allah komen de harten tot rust

Ik heb zelf altijd gedacht aan de ware betekenis van de volgende aya uit de Koran uit Soera Ar Ra’d:

“(Dat zijn) degenen die geloven en van wie de harten door het gedenken van Allah tot rust komen. Weet dat door het gedenken van Allah de harten tot rust komen.” (Koran, 13:28)

Ik vroeg me altijd af waarom Allah hier specifiek ‘rust’ benoemt en niet zaken als geluk, rijkdom, schoonheid, materiële dingen. Of al die andere zaken waar wij altijd zo naarstig naar op zoek zijn om onze leegtes te vullen. Ik heb van deze aya daarom ook bewust de tafsir nooit gelezen, omdat ik dit vers voor mijzelf wilde overpeinzen en begrijpen – zover dat kan uiteraard.

‘Rust’ is eigenlijk alomvattend, iets waarnaar we eigenlijk allemaal op zoek zijn in dit vergankelijke leven. Je kan de wereld aan je voeten hebben, maar als je geen rust hebt, heb je helemaal niets – is mijn ervaring. Rust van geest, rust van lichaam, rust van zorgen, rust van het wereldse. En de rust die je pas bereikt als je het onvergankelijke leven bereikt op de plek waar wij écht behoren: het Paradijs!

Hoofdfoto: Unsplash