Ibn Batutta ledge naar verluidt in de 14e eeuw circa zo een 120.000 kilometer af naar bijna alle moslimlanden. Tijdens zijn reizen hield hij een dagboek bij, zodat zijn herinneringen voor ons bewaard zijn gebleven. In het laatste en derde deel van deze serie rond ik af met de laatste reizen van Ibn Battuta en het totstandkomen van zijn boek ‘Kitaab Rihlah’.
Ibn Battuta deel 1: “Reizen, het maakt je sprakeloos en verandert je in een verhalenverteller”
Ibn Battuta deel 2: zijn reis naar Turkije, het ‘Westen’ en India
Van Sri Lanka naar China
Hij vond de situatie te gevaarlijk in India en vertrok naar Sri Lanka, waar hij zowel de heerser als de beroemde Adams Peak bezocht. Na een nieuwe schipbreuk aan de kust van Coromandel (de zuidoostkust van India) nam hij deel aan een oorlog onder leiding van zijn zwager. Daarna ging hij opnieuw naar de Malediven en vervolgens naar Bengalen en Assam (een staat in het noordoosten van India). Op dat moment besloot hij zijn missie naar China te hervatten en ging hij naar Sumatra, Indonesië. Daar kreeg hij van de moslimsultan een nieuw schip en vertrok naar China.
Hij belandde in de grote Chinese haven Zaytun (geïdentificeerd als Quanzhou) en reisde vervolgens over de binnenwateren tot aan Beijing en terug.
Terug naar Marokko
Zijn verslag van de terugreis via Sumatra, Malabar en de Perzische Golf naar Baghdad en Syrië is ook kort beschreven. In Syrië was hij getuige van de verwoestingen van de Zwarte Dood van 1348. Hij bezocht er opnieuw vele steden en in hetzelfde jaar voerde hij zijn laatste Hajj naar Mekkah uit.
Eindelijk besloot hij naar huis terug te keren, zeilend van Alexandrië naar Tunesië, vervolgens naar Sardinië en Algiers. Uiteindelijk kwam hij in november 1349 aan in Fes, Marokko.
Uiteindelijk kwam hij in november 1349 aan in Fes, Marokko
Al Andalus en Sudan
Maar er bleven nog twee moslimlanden over die hem nog niet bekend waren. Kort na zijn terugkeer ging hij naar het koninkrijk Granada, het laatste overblijfsel van Al Andalus, en twee jaar later – in 1352 – vertrok hij op reis naar het westen van Sudan. Hij stak de Sahara over voor zijn laatste reis. Daar bracht hij een jaar door in het rijk van Mali. Dat land was toen op het hoogtepunt van zijn macht onder Mansa Sulayman – de broer van de steenrijke Mansa Musa. Ibn Battuta’s verslag vertegenwoordigt een van de belangrijkste bronnen van die periode voor de geschiedenis van dat deel van Afrika.
Tegen het einde van 1353 keerde Ibn Battuta terug naar Marokko en dicteerde op verzoek van de sultan zijn herinneringen aan een schrijver, Ibn Juzayy (overleden 1355). Die verfraaide het verhaal van Ibn Battuta met een sierlijke stijl en fragmenten van poëzie. Daarna verdween hij uit het zicht.
Naar verluidt had hij voor zijn dood het ambt van Qaadi in Marokko, waarvan de details onzeker blijven.
Er is gesuggereerd dat hij stierf in 1368/69 of 1377 en werd naar verluidt begraven in zijn Tanger.
Nalatenschap
De bewering van Ibn Battuta dat hij “de reiziger van de Islaam” is, kent een sterke basis. Naar schatting was de omvang van zijn reizen zo’n 120.000 km. Een afstand die door niemand vóór zijn tijdperk werd overtroffen. Hij bezocht bijna alle moslimlanden en ook veel aangrenzende niet-moslimlanden.
Het is echter opmerkelijk dat hij Perzië bijvoorbeeld niet heeft bezocht. Hoewel hij geen nieuwe of onbekende landen ontdekte en zijn bijdrage aan de wetenschappelijke geografie minimaal was, heeft de documentaire waarde van zijn werk het een blijvende historische en geografische betekenis gegeven.
Tevens is zijn naam mede hierom in Tanger niet weg te denken. Hij ontmoette minstens 60 heersers en een veel groter aantal viziers, gouverneurs en andere hoogwaardigheidsbekleders. In zijn boek noemde hij meer dan 2000 personen die hem persoonlijk bekend waren.
Over de betrouwbaarheid van Ibn Battuta’s reizen bestaat geen onenigheid
‘Kitaab Rihlah’
Zijn Kitaab Rihlah, zoals zijn boek algemeen wordt genoemd, is een belangrijk document dat licht werpt op vele aspecten van de sociale, culturele en politieke geschiedenis van een groot deel van de moslimwereld destijds. Zijn verslagen van zijn reizen in Klein-Azië, Oost- en West-Afrika, de Malediven en India vormen een belangrijke bron voor de geschiedenis van die gebieden. De delen over het Arabische en Perzische Midden-Oosten zijn dan weer waardevol vanwege hun rijkdom aan details over verschillende aspecten van het sociale en culturele leven.
Over de betrouwbaarheid van zijn reizen bestaat geen onenigheid. Enkel over zijn vermeende reis naar Bulgarije blijkt er twijfel te bestaan. Daarnaast zijn er enige twijfels over het Oost-Aziatische deel van zijn reizen.
Persoonlijke ontwikkeling
Een ander interessant aspect van de Rihlah is de persoonlijke ontwikkeling van Ibn Battuta zelf. In de loop van het verhaal kan de lezer de meningen en reacties leren van een gemiddelde moslim uit de middenklasse van de 14e eeuw. Hij was een overtuigende orthodoxe moslim, maar schommelde tussen stromingen, zoals veel van zijn tijdgenoten.
Hij liet daarmee zijn nageslacht een waarheidsgetrouw beeld van zichzelf en zijn tijd na…
